Màu xanh đại ngàn đổi sắc – Chuyển dịch cảnh quan, sinh kế và quản trị ở Tây Nguyên trong hơn ba thập kỷ qua

Hoạt động - Sự kiện
 
Nguồn: Forest Trends
Mạng lưới EUDR Lâm nghiệp xin trân trọng chia sẻ tới quý anh/chị bài viết “Màu xanh đại ngàn đổi sắc – Chuyển dịch cảnh quan, sinh kế và quản trị ở Tây Nguyên trong hơn ba thập kỷ qua” của TS. Phạm Tuấn Anh, nguyên Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Đắk Nông. Bài viết là kết tinh của một quá trình dài sinh sống, nghiên cứu và gắn bó thực tiễn với Tây Nguyên. Không chỉ dừng lại ở phân tích học thuật, tác giả dẫn dắt người đọc đi qua những lớp chuyển dịch sâu sắc của vùng đất này - từ cảnh quan rừng, sinh kế cộng đồng đến các mô hình quản trị - với một tinh thần thấu hiểu, tôn trọng lịch sử và trăn trở về tương lai.
Xuyên suốt bài viết là một thông điệp mạnh mẽ: “màu xanh” Tây Nguyên không chỉ đang suy giảm về diện tích rừng, mà đã đổi sắc về bản chất sinh thái và mối quan hệ giữa rừng - con người - phát triển. Quá trình chuyển đổi đất đai, mở rộng nông nghiệp hàng hóa và sức ép thị trường đã tạo ra tăng trưởng ngắn hạn, nhưng đồng thời làm gia tăng rủi ro sinh thái, bất ổn sinh kế và những khoảng trống quản trị kéo dài, đặc biệt đối với các cộng đồng địa phương và đồng bào dân tộc thiểu số.
Trong bối cảnh các yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe như EUDR, bài viết nhấn mạnh rằng việc đáp ứng các yêu cầu của thị trường không thể chỉ được tiếp cận như một bài toán kỹ thuật về truy xuất nguồn gốc hay kiểm soát chuỗi cung ứng. Thay vào đó, đây cần được nhìn nhận như một tiến trình tái cấu trúc mối quan hệ giữa sản xuất ngành hàng, cảnh quan và sinh kế. Thực tế canh tác tại Tây Nguyên cho thấy cho thấy biến đổi khí hậu đang làm lộ rõ các giới hạn chịu đựng của đất, nước và hệ sinh thái - những nền tảng đã bị suy yếu bởi nhiều thập kỷ thâm canh và suy thoái rừng. Nếu các chuỗi cung ứng chỉ dừng ở việc chứng minh không phá rừng trên giấy tờ mà không góp phần phục hồi các chức năng sinh thái cốt lõi, rủi ro đứt gãy sinh kế và tái diễn chuyển đổi đất rừng sẽ tiếp tục tích tụ.
Từ các tâm huyết và trăn trở, tác giả gợi mở một hướng đi căn cơ hơn cho Tây Nguyên, đồng thời là hàm ý quan trọng cho việc triển khai EUDR tại Việt Nam: cần nhìn nhận chuỗi cung ứng như một phần của cảnh quan, nơi các nguyên nhân kinh tế, xã hội, thể chế và sinh thái phải được xử lý đồng thời. Theo đó, EUDR chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với các nỗ lực phục hồi rừng và các chức năng quan trọng của rừng (đặc biệt là giữ nước), đa dạng hóa sinh kế để giảm phụ thuộc vào chuyên canh rủi ro cao, và bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng địa phương trong các quyết định liên quan đến đất đai và sản xuất.
Nguồn: Forest Trends